![\"Milletimi](\"http:\/\/i.radikal.com.tr\/542x290\/2014\/04\/25\/fft81_mf2133936.Jpeg\")
Mehmet Celal Bey’in yaz\u0131lar\u0131, ‚fiilin mesuliyetini b\u00fct\u00fcn T\u00fcrklere te\u015fmil etme‘ \u00e7abas\u0131na da cevap niteli\u011findedir.<\/h5>\nMehmet Celal Bey’in yaz\u0131lar\u0131, ‚fiilin mesuliyetini b\u00fct\u00fcn T\u00fcrklere te\u015fmil etme‘ \u00e7abas\u0131na da cevap niteli\u011findedir.<\/h5>\nHaber: Zeki Sar\u0131han \/ Ar\u015fivi<\/a><\/p>\n MEHMET CELAL BEY K\u0130MD\u0130R?<\/strong><\/p>\n Mehmet Celal Bey, 1863\u2019te \u0130stanbul\u2019da do\u011fmu\u015f, 1883\u2019te M\u00fclkiye Mektebi\u2019nden mezun olmu\u015ftur. Ticaret ve Ziraat Nezareti taraf\u0131ndan Almanya\u2019ya \u00f6\u011frenime g\u00f6nderilmi\u015ftir. 1908\u2019de M\u00fclkiye Mektebi m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde bulunmu\u015f, 1910\u2019da Erzurum Valili\u011fi\u2019ne atanm\u0131\u015ft\u0131r. 1911\u2019de de D\u00e2hiliye Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na getirilmi\u015ftir. Ayn\u0131 y\u0131l Edirne Valisi olmu\u015ftur. 1913\u2019te de Ticaret ve Ziraat Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f, 1914-1919 aras\u0131nda Halep, Konya ve Adana valiliklerinde bulunmu\u015ftur. Mehmet Celal Bey, 1923\u2019ten sonra \u0130stanbul Reji Ba\u015fm\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne getirilmi\u015f, 1926 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Cenazesine kalabal\u0131k bir Ermeni n\u00fcfusu da kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Taksim Meydan\u0131 civar\u0131ndaki mezar\u0131 1940 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgede yap\u0131lan geni\u015f \u00e7apl\u0131 d\u00fczenlemeler sonucu \u00fczerinden yol ge\u00e7ilerek y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Celal Bey\u2019in yaz\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6nemi, Ermeni g\u00f6\u00e7 ettirme olay\u0131n\u0131 vali olarak Halep\u2019te ve Konya\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Tehcir s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kanunsuzluklara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de g\u00f6revinden al\u0131nan birka\u00e7 idareciden biridir.<\/span><\/strong><\/p>\n <\/p>\n 30 Ekim 1918\u2019de M\u00fctareke’nin imzalanmas\u0131ndan 70 g\u00fcn sonra, bir Osmanl\u0131 valisinin, Mehmet Celal Bey\u2019in 1915 olaylar\u0131 hakk\u0131nda ilgin\u00e7 saptama ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri, bir gazetede \u2018Ermeni Olaylar\u0131 ve Sebepleri ve Tesirleri\u2019 \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm halinde yay\u0131mland\u0131. Ermeni olaylar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na bir katk\u0131 olmak \u00fczere, Vakit gazetesinin 10, 12 ve 13 Aral\u0131k 1918 tarihli say\u0131lar\u0131ndan bu yaz\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 yeni yaz\u0131ya \u00e7evirdik. Paragraf d\u00fczenine dokunmad\u0131k. Asl\u0131n\u0131 yazmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z baz\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerin en yak\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 parantez i\u00e7inde g\u00f6sterdik. Ara ba\u015fl\u0131klar taraf\u0131m\u0131zdan konulmu\u015ftur. (Sayfalarda okudu\u011funuz ba\u015fl\u0131klar, edit\u00f6re aittir, yaz\u0131n\u0131n i\u00e7inden al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Radikal gazetesinde sunulurken k\u00e2\u011f\u0131t n\u00fcshada yaz\u0131lar\u0131 k\u0131saltmak icap etmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n tamam\u0131 radikal.com.tr adresinde yay\u0131mlanacakt\u0131r.) <\/strong><\/p>\n Mehmet Celal Bey\u2019in yaz\u0131lar\u0131, \u2018fiilin mesuliyetini b\u00fct\u00fcn T\u00fcrklere te\u015fmil etme\u2019 \u00e7abas\u0131na da cevap niteli\u011findedir.<\/p>\n \u0130leri gelen dostlardan baz\u0131lar\u0131 Ermeni olaylar\u0131 hakk\u0131ndaki malumat ve g\u00f6r\u00fc\u015flerimi yazmakl\u0131\u011f\u0131m\u0131 tekrar tekrar hat\u0131rlatt\u0131lar. Gazete muharrirlerinden tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 muhterem ki\u015filer de bu mesele hakk\u0131nda m\u00fclakat yapmak i\u00e7in m\u00fcracaatta bulundular. Bendeniz, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fc\u015fk\u00fclleri ve anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 artt\u0131rmamak i\u00e7in \u015fimdilik susmay\u0131 tercih etmi\u015ftim. Fakat ge\u00e7en g\u00fcn Jamanak gazetesi yazarlar\u0131ndan bir zat ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. Konu\u015fmam\u0131zda Ermenilerden bir\u00e7o\u011funun son fiilin mesuliyetini b\u00fct\u00fcn T\u00fcrklere te\u015fmil etmek istediklerini de anlad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in milletimi b\u00f6yle bir lekeden kurtarmak maksadiyle kendisine biraz izahat vermi\u015ftim. Muharrir g\u00f6r\u00fc\u015fmemizde not almad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in fikirlerimi tamamiyle s\u00f6yledi\u011fim gibi gazete s\u00fctununa ge\u00e7irememi\u015f. Di\u011fer yandan \u015fu \u00e7irkin hadisenin \u00f6rt\u00fclecek ve tevil edilecek hi\u00e7bir noktas\u0131 kalmam\u0131\u015f oldu\u011fundan Ermeni olaylar\u0131n\u0131 bildi\u011fim b\u00fct\u00fcn tafsilat\u0131yla, b\u00fct\u00fcn i\u011fren\u00e7li\u011fiyle hakikat meydan\u0131na koymay\u0131, her \u015feyi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm, anlad\u0131\u011f\u0131m gibi naklederek verilecek h\u00fckm\u00fc medeniyet ve insaniyat\u0131n takdirine havale etmeyi m\u00fcnasip g\u00f6rd\u00fcm.
\nTesad\u00fcf beni daha me\u015frutiyetin ba\u015flar\u0131nda Ermeniler hakk\u0131nda do\u011fru incelemelerde bulunabilece\u011fim bir mevkiye sevk etmi\u015fti. 31 Mart hadisesinden sonra Erzurum Valili\u011fine tayin olundum. Ve iki sene orada kald\u0131m.
\n
\nErzurum\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm toplumsal d\u00fczen<\/strong>
\nO zamanlar Ermenilerle K\u00fcrtler aras\u0131nda baz\u0131 anla\u015fmazl\u0131klar vard\u0131 ki bunlar\u0131n en m\u00fchimi arazi meselesi idi. B\u00fct\u00fcn fertlerine e\u015fit haklar bah\u015feden bir memlekette \u00e7e\u015fitli unsurlar aras\u0131nda bar\u0131\u015f\u0131 temin i\u00e7in \u00f6ncelikle bu anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 her taraf\u0131n ho\u015fnutlu\u011funu gerektirecek bir tarzda halletmek, herkese hakk\u0131n\u0131 vermek, her \u015fahs\u0131n yetkisini kanunen temin, fertlerin di\u011ferlerine tecav\u00fcz ve zorbal\u0131\u011f\u0131n\u0131 men etmek, memlekette kanunu -yaln\u0131z kanunu- h\u00e2kim k\u0131lmak laz\u0131m idi. Ben de bu gayeyi takip ettim.
\n\u00d6ncelikle anla\u015fmazl\u0131k sebeplerini, memleketi ve halk\u0131 lay\u0131k\u0131yla anlamak i\u00e7in incelemelerde bulundum. Herkesle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm. \u0130fadelerini dinledim. Tekrar tekrar vilayetimin her taraf\u0131n\u0131 dola\u015ft\u0131m. \u00c7ad\u0131rlar\u0131nda K\u00fcrt beylerine, k\u00f6ylerinde Ermeni \u00e7orbac\u0131lar\u0131na misafir oldum. Erzurum vilayetinde bir iki g\u00fcn durup kalmad\u0131\u011f\u0131m bir nahiye merkezi yoktur.
\nBu incelemelerin neticesinde anlad\u0131m ki, unsurlar aras\u0131nda esasl\u0131 bir ihtilaf yok. Bilakis T\u00fcrkler ve K\u00fcrtler ile Ermineler aras\u0131nda as\u0131rlardan beri yerle\u015fmi\u015f bir dostluk, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir emniyet, mevcut. Hamall\u0131k, bek\u00e7ilik yapmak \u00fczere \u0130stanbul<\/a> \u2019a, \u0130zmir\u2019e giden K\u00fcrtler, \u00e7oluk \u00e7ocu\u011funu kom\u015fusu Ermeni\u2019nin himayesine ve ticaret i\u00e7in Rusya\u2019ya, Amarika\u2019ya giden Ermeniler de ailelerini T\u00fcrk ve K\u00fcrtlerin korumas\u0131na tevdi ediyorlar ve iki taraf da bu emanetleri iyi korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, b\u00fct\u00fcn vilayette yaln\u0131z iki s\u0131n\u0131f halk vard\u0131. Biri ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hakk\u0131na tecav\u00fczle menfaat temin eden m\u00fctegallibe, di\u011feri bir m\u00fctegallibenin k\u00f6t\u00fc zul\u00fcmleriyle ezilmi\u015f, mukavemet kuvvetini kaybetmi\u015f olan zul\u00fcm g\u00f6renler yani T\u00fcrkler, K\u00fcrtler ve Ermeniler.
\n(\u2026)
\nBu vilayetten iki sene devam eden memuriyetim, M\u00fcsl\u00fcman olmayan kavimler aras\u0131nda bize en yak\u0131n olan ve bizimle beraber y\u00fcr\u00fcmeye en m\u00fcsait bulunan kavmin Ermeniler oldu\u011funa dair olan kanaatimi takviye eyledi. Erzurum Ermenileri aras\u0131nda vatan endi\u015fesiyle kalpleri titreyen ve memletin her t\u00fcrl\u00fc mukadderat\u0131ndan cidden alakadar olan pek \u00e7ok tacirler tan\u0131rd\u0131m. Bu adamlar\u0131n hi\u00e7biri bug\u00fcn<\/a> hayatta de\u011fildir. \u0130stisnas\u0131z olarak c\u00fcmlesi ya Erzincan\u2019\u0131n isimsiz izbelerinde ya Diyarbekir\u2019in k\u0131zg\u0131n \u00e7\u00f6llerinde el\u00eem ve feci surette hayatlar\u0131n\u0131 terk etmi\u015flerdir. Bu tafsilat\u0131 vermemin nedeni, Ermenilerin hi\u00e7 olmazsa hepsine yak\u0131n bir b\u00fcy\u00fck ekseriyetinin ruhen ve fikren bu memlekete ba\u011fl\u0131, memleketin her halinden bizim kadar m\u00fcteessir olduklar\u0131 hakk\u0131nda, tecr\u00fcbe ve m\u00fc\u015fahadeye dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ink\u00e2r edilemez kesin kanaatimi bir defa daha tekrar etmek maksad\u0131na y\u00f6neliktir.
\n
\nErmeni facialar\u0131n\u0131n do\u011furdu\u011fu sonu\u00e7lar<\/strong>
\n\u015e\u00fcphe yok ki Ermeni facialar\u0131 ve bunun do\u011furdu\u011fu felaketler, Harbi Umumi\u2019nin do\u011furdu\u011fu musibetlerden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Ve bu cinayetler ve bir de Suriye\u2019de tatbik edilen mecnunca siyaset olmasa idi ma\u011flup olmakla beraber cihan medeniyeti ve insaniyete kar\u015f\u0131 bu derece \u00fcz\u00fcc\u00fc ve m\u00fc\u015fk\u00fcl vaziyette bulunmazd\u0131k.
\nTahminen be\u015f as\u0131rdan beri Ermenilerle bir arada ya\u015f\u0131yoruz. E\u011fer son senelerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz elem verici hadiseler o zamanlarda zuhur etmi\u015f olsa idi \u015fimdiye kadar bu memlekette ya Ermeni ya T\u00fcrk kalmazd\u0131.
\n
\nERMEN\u0130 OLAYLARI VE SEBEPLER\u0130 VE TES\u0130RLER\u0130 (2)
\nZeytun\u2019da neler oldu?<\/strong>
\nHarbin ba\u015flamas\u0131nda Halep Valili\u011finde bulunuyordum. Vilayetin umum n\u00fcfusuna nazaran pek az olan Ermeniler, s\u00fck\u00fbn ve emniyet i\u00e7inde i\u015f ve g\u00fc\u00e7leriyle me\u015fgul oluyorlard\u0131. (\u2026) Yaln\u0131z Zeytun\u2019da yirmi otuz kadar Ermeni asker firarisi vard\u0131. (\u2026) Ve firarilerin Yemen ve sair uzak yerlere sevk edilmeyerek askerlik hizmetlerinin yak\u0131n vilayetlerde yerine getirilmesine m\u00fcsaade edilmek \u015fart\u0131yle teslim olmalar\u0131n\u0131 temin etmi\u015ftim.
\n(\u2026)
\nMeselenin iyi surette halledilece\u011fi bir s\u0131rada Mara\u015f sanca\u011f\u0131n\u0131n Halep\u2019le ba\u011f\u0131 kesilerek m\u00fcstakil liva kabul edildi. Ve vilayetin Zeytun \u00fczerine m\u00fcdahale hakk\u0131 kalmad\u0131. Hi\u00e7 l\u00fczum yok iken Zeytun\u2019a asker sevk edilerek oradaki ahali \u00e7oluk \u00e7ocuklar\u0131yla beraber \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131p Konya\u2019n\u0131n a\u011f\u0131r havas\u0131yla me\u015fhur olan Sultaniye (Karap\u0131nar) kazas\u0131na nakledildi. Her taraftan Ermeni tehciri ba\u015flad\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta \u00f6teden beriden gelen Ermenileri Konya\u2019ya g\u00f6nderiyor idik. Sonradan bunlar\u0131n Konya\u2019ya de\u011fil Deyrizor\u2019a g\u00f6nderilmelerine dair emir ald\u0131k.
\n
\nHalep\u2019ten Ankara<\/a> \u2019ya oradan Konya\u2019ya ni\u00e7in nakledildim<\/strong>
\n\u0130tiraf ederim: Ben bu emirlerin, bu icraat\u0131n Ermenileri mahva y\u00f6nelik oldu\u011funa kani de\u011fildim. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir h\u00fck\u00fcmetin kendi tebaas\u0131n\u0131 ve memleketin en b\u00fcy\u00fck serveti say\u0131lmas\u0131 gereken insan sermayesini bu suretle imhay\u0131 gerekli g\u00f6rece\u011fine ihtimal vermiyordum.
\n(\u2026)
\nAdana ve sair yerlerden art arda Ermeni kafileleri geliyordu ve ne\u015frolunan Tehcir Kanunu gere\u011fince vilayet dahilindeki Ermenilerin de \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in pek \u015fiddetli emirler veriliyordu. Antakya\u2019daki Ermenilerin tehciri hakk\u0131nda i\u015f\u2019ar\u0131 (emri), vilayet valisi s\u0131fat\u0131yla Halep vilayetinde hi\u00e7bir Ermeni\u2019nin cebren meskeninden \u00e7\u0131kar\u0131larak uzak diyarlara s\u00fcr\u00fclmesini icap ettiren bir kabahat i\u015flemediklerini bildi\u011fim i\u00e7in infaz etmedim. Bu itaatsizlik, Halep\u2019ten Ankara\u2019ya naklime ve \u00fc\u00e7 d\u00f6rt g\u00fcn sonra da Konya\u2019ya g\u00f6nderilmeme sebep oldu.
\n(\u2026)
\n
\nAs\u0131rlarca telafisi m\u00fcmk\u00fcn olmayacak<\/strong>
\nErmeniler hakk\u0131nda yap\u0131lan muamelenin her bak\u0131mdan mukaddes vatan\u0131n y\u00fcce menfaatlerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu m\u00fctemadiyen telgraf ve yaz\u0131\u015fmalarla Bab\u0131\u00e2li\u2019ye yazmakta idim. Bunlar aras\u0131nda mensup oldu\u011fum Nezaretin naz\u0131r\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131m gizli ve hususi bir yaz\u0131da \u201cErmeni kavmi n\u00fcfusu memleketin ehemmiyetli bir k\u0131sm\u0131d\u0131r. Umumi servetin belki d\u00f6rtte biri Ermeniler elindedir ve memleketin te\u015febb\u00fcs kuvvetinin yar\u0131s\u0131na yak\u0131n\u0131 miktar\u0131na bunlar sahiptir. Mahvlar\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmak memleket i\u00e7in as\u0131rlarca telafisi m\u00fcmk\u00fcn olmayacak derecede b\u00fcy\u00fck bir zarard\u0131r. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadaki d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131z toplan\u0131p aylarca d\u00fc\u015f\u00fcnseler bize bundan b\u00fcy\u00fck bir fenal\u0131k edemezler\u201d demi\u015ftim. G\u00f6r\u00fc\u015flerimin hi\u00e7biri dikkate al\u0131nmad\u0131. Konya\u2019da iki g\u00fcn kald\u0131ktan sonra \u0130stanbul\u2019a geldim. Selahiyet sahibi olanlara bu te\u015febb\u00fcs\u00fcn zararlar\u0131n\u0131 anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Maalesef kimseye meram\u0131m\u0131 anlatmak m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131.
\n
\nKonya yolunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm feci manzaralar<\/strong>
\nErmeniler hakk\u0131nda tatbik olunan siyasetin mukaddes vatan\u0131m\u0131z\u0131n hayati y\u00fcce menafaatlerine tamamiyle ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kanaatinde bulunan namuslu bir adam, tabiatiyle bu icraata i\u015ftirak edemezdi. Bu bak\u0131mdan Konya\u2019daki Ermeniler de \u00e7\u0131kar\u0131lacak ise oraya bu gibi i\u015fleri yapabilecek ba\u015fka bir adam g\u00f6ndermelerini s\u00f6yledim. \u00c7\u0131karmayacaklar\u0131n\u0131 temin ettiler. (\u2026) Vilayetin ilk istasyonu olan Ak\u015fehir\u2019e vard\u0131\u011f\u0131mda kasabadaki Ermenilerin evlerinden \u00e7\u0131kar\u0131larak sevk edilmek \u00fczere \u0130stasyonda toplanm\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Ilg\u0131n ve di\u011fer istasyonlarda da ayn\u0131 hali m\u00fc\u015fahade ettim. Bu bi\u00e7arelerin c\u00fcmlesini evlerine g\u00f6nderdim.
\nIlg\u0131n\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm feci bir manzaray\u0131 \u00f6mr\u00fcm olduk\u00e7a unutamayaca\u011f\u0131m: Sevk edilmek \u00fczere istasyonda toplanm\u0131\u015f ve g\u00fcnlerden beri tren bekleyerek a\u00e7\u0131kta b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan kad\u0131n, erkek, gen\u00e7 ve ihtiyar y\u00fczlerce n\u00fcfus aras\u0131nda kuyruk sokumu hizas\u0131ndan itibaren iki bacaktan mahrum bir bi\u00e7are de vard\u0131. Alt\u0131na bir me\u015fin par\u00e7as\u0131 ba\u011flam\u0131\u015f ve ellerine bir nal\u0131n ge\u00e7irmi\u015f, boynuna boyac\u0131 kutusu asm\u0131\u015f olan bu zavall\u0131, hayat\u0131n\u0131 dilencilikle ve m\u00fc\u015fteri bulursa kundura boyamakla kazan\u0131yordu. U\u011frad\u0131\u011f\u0131 muamelenin sebebini katiyyen anlayamayan bu talihsiz de s\u00fcr\u00fclecekler, kovulacaklar aras\u0131na d\u00e2hil edilmi\u015fti. Vilayet merkezine vard\u0131\u011f\u0131mda Konya Ermenilerinin de bu bi\u00e7imde istasyona indirilmi\u015f oldu\u011funu ve bundan ba\u015fka \u0130zmit ve Eski\u015fehir ve Karahisar\u2019dan gelen binlerce halk\u0131n a\u00e7\u0131kta ve bezden, yorgandan, ke\u00e7eden yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ad\u0131ra benzeyen \u00f6rt\u00fcler alt\u0131nda ve y\u00fcrekler yaralayacak derecede mahrumiyet ve sefalet i\u00e7inde geleceklerini beklemekte olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Di\u011fer yerlerden g\u00f6nderilenler hakk\u0131nda do\u011frudan do\u011fruya bir \u015fey yapamazd\u0131m. Yaln\u0131z Konyal\u0131lar\u0131 evlerine iade ettim ve di\u011ferlerine g\u00f6\u00e7menler tahsisat\u0131ndan yevmiye verdirmeye ba\u015flad\u0131m.
\n
\nEllerimle, t\u0131rnaklar\u0131mla tutabildiklerimi kurtard\u0131m<\/strong>
\nBenim Konya\u2019daki halim elinde hi\u00e7bir tahliye vas\u0131tas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde nehir sahilinde duran adam\u0131n haline benziyordu. Nehirde su yerine kan ak\u0131yor ve binlerce masum \u00e7ocuklar, kabahatsiz ihtiyarlar, aciz kad\u0131nlar, kuvvetli gen\u00e7ler bu kan ak\u0131nt\u0131s\u0131 i\u00e7inde yoklu\u011fa do\u011fru ak\u0131p gidiyorlard\u0131. Ellerimle, t\u0131rnaklar\u0131mla tutabildiklerimi kurtard\u0131m ve di\u011ferleri zannederim bir daha d\u00f6nmemek \u00fczere ak\u0131p gittiler.
\nKonya\u2019da Doktor Dod (Deyvid ?) isminde Amerikal\u0131 bir misyoner tabip vard\u0131. Sefalet neticesi olarak hastalanan Ermenileri tedavi ediyor ve g\u00fcc\u00fc yetti\u011fi zamanlarda baz\u0131lar\u0131na s\u0131cak \u00e7orba veriyordu. Az m\u00fcddet zarf\u0131nda bu zat ile aram\u0131zda dostlu\u011fa yak\u0131n bir yak\u0131nl\u0131k has\u0131l oldu. Bir iki defa hastaneye gittim ve g\u00f6sterdi\u011fi insanca muameleden dolay\u0131 kendisine te\u015fekk\u00fcr ettim. Bu insaniyetli doktoru da ben Konya\u2019dan \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra memleketine kovduklar\u0131n\u0131 sonradan haber ald\u0131m. Haydarpa\u015fa\u2019dan gelen trenler her g\u00fcn binlerce Ermeni getiriyor, Konya \u0130stasyonu\u2019na y\u0131\u011f\u0131yordu. Ve bunlar\u0131n daha ileri sevki i\u00e7in m\u00fctemadiyen \u0130stanbul\u2019dan emir tebli\u011f ediliyordu. Ve ben vagon verilmedik\u00e7e sevk\u0131yat\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek \u00f6z\u00fcr diliyordum. \u015eu hal haftalarca devam etti ve bu m\u00fcddet zarf\u0131nda ancak bir iki kafile Ermeni Ere\u011fli\u2019ye kadar sevk edilebildi. Sevk\u0131yat\u0131 h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli vas\u0131talarla resm\u00ee ve gayri resm\u00ee makamlardan her g\u00fcn tazyik edilmekte idik. Muhacirler ve A\u015firetler Umum M\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fc bu i\u015fleri yoluna koymak i\u00e7in memur etmi\u015flerdi. Bize onun tebligat\u0131n\u0131 Nezaretin emri gibi telakki etmemizi bildirmi\u015flerdi. Ben fikrimi hi\u00e7bir vakit saklamad\u0131m. Bu te\u015febb\u00fcs\u00fc memleket i\u00e7in zararl\u0131 addetti\u011fimden i\u015ftirak edemeyece\u011fimi \u0130stanbul\u2019da ve Konya\u2019da herkese s\u00f6yledim. O zamanlar Konya\u2019da bulunan vilayet mebuslar\u0131na da ayn\u0131 surette beyanatta bulundum.<\/p>\n
\n\u0645\u062d\u0645\u062f \u062c\u0644\u0627\u0644 \u0628\u06cc\u06af \u06cc\u0627 \u0627\u0633\u06a9\u0627\u0631 \u0634\u06cc\u0646\u062f\u0644\u0631 \u062a\u0631\u06a9\u06cc\u0647 <\/strong>\u0646\u0648\u06cc\u0633\u0646\u062f\u0647: \u0630\u06a9\u06cc \u0633\u0627\u0631\u06cc\u0647\u0627\u0646 \u060c \u062a\u0631\u062c\u0645\u0647:\u0622\u0631\u0627 \u0622\u0648\u0627\u0646\u0633\u06cc\u0627\u0646<\/strong><\/a><\/p>\n