Մոլորված սերո՞ւնդ (Երկրի ապագան` անհուսության ճահճում)

Երիտասարդական միջոցառումների զարմանալի առատություն է: Բավական է սեղմես  հեռուստավահանակի առաջին  պատահած կոճակը և երանության մեջ հանգրվանես: Քանզի ամենուր ծափ-ծլնգոց է, անհամար բանակումներ, հանդիպումներ երկրի ճանաչված քաղաքական դեմքերի հետ` անբռնազբոս ու հոգեթով միջավայրում, մարզական թնդուն հաղթանակներ, մշակութային շողարձակումներ և…  ուրիշ ոչինչ: Երիտասարդությունը վարագույրի հետևում է` պարփակված իր անլուծելի խնդիրներով:

Հանրապետության  նախարարություններից մեկի անվանման մեջ երկար տարիներ առանձնահատուկ շեշտվում էր «երիտասարդական»-ը: Կարծես այսօր էլ խորհրդարանական հանձնաժողովներից մեկի գործառույթներում հատուկ նպատակակետ է երիտասարդությունը: Համենայն դեպս պետական ռազմավարական գերակայություններում մեր վաղվա օրը կառուցողները անմասն չեն: Սակայն զուտ փաստաթղթային-շրջաբերական ձևադաշտում: Իրականությունն այլ է: Երիտասարդությունը, ըստ ամենայնի, կորստյան է մատնված: Չափազանցում է, բնավ: Ինչը, ցավոք, հաստատվում է բազմաթիվ իրապատումներով:

Սակայն, մեր սկզբունքներին հավատարիմ, խոսենք փաստերով: Այսօր ունենք շուրջ 70 բարձրագույն ուսումնական հաստատություն: Հավանաբար նույնքան էլ քոլեջ, ուսումնարան և այլն: Ու եթե մեր իրականությանն անծանոթ ես, ապա վստահաբար Հայաստանը քեզ կպատկերվի որպես համաշխարհային առաջատար` երիտասարդական աշխատաշուկայի բնագավառում:

Բայց ի՞նչ է նախաձեռնում նորավարտ, իր մասնագիտությունը դեռ դպրոցական տարիներից փափագած երիտասարդը, աղջիկը կամ տղան: Նախաձեռնում է… ոչինչ ու տրվում  բախտի քմահաճույքների հարահոսին: Եթե, անշուշտ, մեծավոր թիկունք չունես: Բայց քանիսը կարող են ընդհանուրից  մշտական և հեռանկարային աշխատանք գտնել ընտանեկան բիզնեսում կամ ամենազոր հովանավորչությամբ գրավել  աշխատաշուկան  առկա մեկ-երկու պատվաբեր աշխատատեղերը` համաձայն դիպլոմում նշված որակավորման: Գուցե 1-2 տոկոսը, լավագույն դեպքում: Իսկ մնացա՞ծը: Չէ՞ որ վերարտադրող մասնագիտական և մարդկային ռեսուրսը համալսարանի շեմից դուրս անմիջապես վտանգվում է, հայտնվում խաղից դուրս:

Այսօր ցանկացած պետական քիչ թե շատ տարողունակ հիմնարկ կամ գերատեսչություն ղեկավարող պաշտոնատարների  ծոցագրպանում  գաղտնախորհուրդ մի ցուցակ է պահվում, ուր արձանագրված են գերատեսչական   վերադասի, բարեկամ-խնամու, ազգակցական և այլ, զուտ գործնական կապերով առնչվող մարդկանց հովանավորյալների ազգանունները: Դե արի ու տեղ մի գտիր նրանց համար:

Մայրաքաղաքի  կարևոր կառույցներից մեկի ղեկավարը մի օր խոստովանեց, որ եթե պաշտոնաթող լինի, ապա միայն գլուխն այս խարդավանքներից ազատելու նպատակով: Ըստ նրա պատմածի` անգամ շարքային աշխատակցի ճակատագիրն է տնօրինվում նախարարության մակարդակով: Եթե, իհարկե, աշխատանքը քիչ թե շատ արժանի աշխատավարձով է ապահովված:

Զուգահեռաբար թափուր են մնում հարյուրավոր աշխատատեղեր` քաղծառայության խորհրդի կողմից յուրաքանչյուր շաբաթ ներկայացվող ծառայողական բյուլետեններում: Գործընթացն առաջին հայացքից բավականաչափ քաղաքակիրթ է և առաջադիմական: Ու, անկասկած, համապատասխան Եվրոպայի պահանջատիրական քմահաճույքներին: Այսպես. հրապարակվում են շուկայում (գլխավորապես պետական հատվածում) առկա աշխատատեղերը, նշվում պաշտոնին համապատասխան պահանջները: Թվում է` ամեն բան բանականի ու բնականի սահմաններում է և, եթե երիտասարդ ես, վստահ ես ձեռք բերածդ գիտելիքների ամրությանը, հանձնիր խնդրեմ առկա քննությունը և զբաղեցրու երանելի աշխատատեղերը համբավավոր մի կազմակերպությունում: Սակայն թափուր աշխատատեղերը ամիսներ ու տարիներ շարունակ մնում են արհամարհված: Եվ պատճառը մեկն է` չափազանց ցածր աշխատավարձը: Ցածր և նվաստացուցիչ: Նվաստացուցիչ այն աստիճան, որ երիտասարդը առանց այլևայլության համլետյան հարցի առջև է հայտնվում. տարագրվե՞լ, թե՞, այսուհանդերձ, բախտը փորձել հայկական հավերժ կազմավորվող շուկայի հորձանուտում: Եվ եթե սպասարկվող անձնակազմի մի վիրտուալ ստուգարք անցկացվի ու ներկայացվի միջազգային ատյաններ, պարզ կդառնա, որ Հայաստանը զարմանահրաշ երկիր է նաև այս տեսանկյունից: Զարմանահրաշ և խորհրդավոր: Քանզի կպարզվի, որ հյուրատներում, պանդոկներում, սրճարաններում, բենզալցման կայաններում… նաև վարսահարդարման սրահներում և տարասեռ առևտրային բուտիկներում ամենացածր նիշն զբաղեցնող աշխատակազմը իր բացարձակ մեծամասնության մեջ բարձրագույն կրթական  ցենզով է ապահովված: Եվ ահա,  տարակուսանքն ու մտահոգությունը կփոխարկվի հիացմունքի` առանց այլևայլության: Պատկերացրեք միայն` Արարատյան Հանրապետությունում, Մասիսների շուքի տակ մտավոր-էներգետիկ մի այնպիսի հզորագույն դաշտ է ձևավորել, որ անգամ վարսահարդարը պիտի նվազագույնը դիպլոմավոր ճարտարագետ լինի, վաճառողուհին կենսաբան, իսկ շարքային հավաքարարը պճնված լինի առնվազն բանասերի վկայականով:

Զավե՞շտ է: Անկասկած: Բայց ելքն այդպես էլ չի ուրվագծվում:

***

Հինգ տարի շարունակ սերունդն (խոսքը չի վերաբերում արտոնյալ խավերի գերարտոնյալ զավակներին) ուսումնական հաստատություն է ուղևորվում և տուն դառնում ճմլված երթուղային տրանսպորտում: Մասնագետները վաղուց են եզրակացրել` կիսանստած, առավել ևս կռացած վիճակում տարիներ շարունակ երթևեկող սերնդի կենսադաշտում էական փոփոխություններ են իրականանում, նրանց ապագա զավակը կողմնորոշված է մեղկության, ստրկամտության և այլն:

Սա իր հերթին: Բուհական ուսումնառության տարիներին, մեծամասնության համար բավականաչափ անտանելի ուսումնական վարձը վճարելով, աշխատաշուկայի ապագա  զոհերն  ընկնում են կաշառատվական «համացանցի» խորխորատները: Ո՞ւմ համար է գաղտնիք, որ խորհրդային տարիներին մեր բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական համակարգը կոռոզիայի է ենթարկված: Կոռուպցիան այսօր ոչ միայն չի լքել դիրքերը, այլև առավել պատվավոր տեսք է ընդունել: Քանզի ազատական  հասարակարգ է` ազատ կրքերի ու բարիքների խրախճանք:

***

Զարմանալի է մեր իրականությունը. յուրաքանչյուր տարի տասնյակ հազարավոր երիտասարդ մասնագետներ են համալրում մեր անկախ և ինքնիշխան միջավայրը: Եվ մնում ձեռնունայն: Այսպիսով` ուսումնական հաստատությունների ճնշող մասը  բացահայտորեն  ժամանակավրեպ է, դրանք ընդամենը կայուն վարձատրվող աշխատատեղեր են ապահովում պրոֆեսորադասախոսական կազմի համար: Այսինքն` այս ճանապարհով պետությունը պարտավորությունների յուրատեսակ մի բեռ  թոթափում է ուսերից` աշխատանքով  ապահովելով մտավորականության մի հատվածին, սակայն պարտավորության  մի հսկա բեռը մեկեն թափվում է վար, պետական ատյանները, ըստ էության, որևէ քիչ թե շատ հիմնավոր  պարտավորություն չեն ստանձնում սերնդի լավագույն, առաջավոր խավի առջև: Սակայն չէ՞ որ աշխատանքով ապահովված լինելը ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու սահմանադրական իրավունքն է: Եվ պետության (այլ կերպ ասած` իշխանությունների և կառավարության) սահմանադրական պարտականությունը:

***

Ելքը գտնված է ի սկզբանե, շրջաբերականները թափառում են նախարարություններից գերատեսչություններ, ամրագրվում բյուրոկրատական աներեր դրույթներով և հեղափոխաշունչ-բարոյակրթիչ նշանաբանների ներքո վայրէջք կատարում քաղաքացու սեղանին. շուկա է և շուկայական լիակատար ազատություն, ինքներդ գտեք ելքը (պետք է հասկանալ, գլխներիդ ճարը տեսեք):

Խորհուրդներին մեծագույն ախորժակով հայհոյում ենք: Հայհոյում և պարսավում տեղի-անտեղի: Ավելի հաճախ անտեղի: Բայց չէ՞ որ այն «կարմիր օրերին» անգամ ամենաետին գյուղն ի զորու էր անհրաժեշտ մասնագետ ունենալու  հեռանկարով (օրինակ գյուղատնտես, անասնաբույժ, բժիշկ և այլն) առաջավոր աշակերտին գործուղել բուհ: Հաճախ, օրենքի պարտադրանքով գյուղական երիտասարդությունը ետ էր դառնում, շենացնում հայրական օջախն ու հայրենի բնակավայրը:

Իսկ այսօ՞ր: Կարծես անտերության և անտարբերության համախտանիշներով է ողջ Հանրապետությունը տառապում: Բայց մինչև ե՞րբ ու մինչև ո՞ւր:

***

Մենք պետք է պետական գերակայություն հաստատենք երիտասարդության մասնագիտական զբաղվածության հարցը: Խնդիրը իհարկե դյուրին չէ: Նաև գաղտնիք չէ, որ շատ մասնագիտություններ ապահովված չեն համապատասխան աշխատատեղերով: Թերևս նախ աշխատատեղերի ընդգրկուն համացանց ստեղծել, ինչը հնարավոր է հիմնականում միջին գործարարության բազմապատկման դեպքում: Եթե ազգային-պետական գերակայությունների թվում ապագա մասնագետների աշխատատեղերի հարցը իր բնականոն հունի մեջ ընկնի, վստահաբար կշահեն նաև գործատուները: Հակառակ պարագայում պարզվում է, որ մենք, իսկապես, հաճախ բարձրորակ մասնագետներ ենք պատրաստում այլ երկրների համար: Չի կարելի չնշել երկրի գործող նախագահի որոշակի քայլերը երիտասարդությանը Հանրապետությունում պահպանելու իմաստով: Մասնավորապես շատ տեղին է սոցիալական բնակարանաշինարարական ծրագրում երիտասարդ ընտանիքների ընդգրկումը, սակայն չէ՞ որ երիտասարդ մասնագետի համար գլխավորը աշխատանքն է: Կարծում են, որ այս իմաստով ամենևին ուսումնասիրված չէ Սփյուռքի ներուժը: Ասենք Ռուսաստանում կամ Ֆրանսիայում հնարավոր է որոշակի ժամկետում աշխատանքով ապահովել երիտասարդ մասնագետների որոշյալ քանակություն: Թեկուզ և տվյալ երկրների չափանիշներով ավելի համեստ վարձավճարով: Սա հնարավորություն կընձեռի և մասնագիտանալ նախընտրած գործում և որոշակի գումար տնտեսել և օգտակար լինել հյուրընկալող երկրին:

Աշխարհը հարափոփոխ է, զարգանում է խիստ դինամիկ, միաժամանակ լի է անկանխատեսելի հետևանքներով, ասենք տնտեսական կամ քաղաքական նորանոր ճգնաժամերով: Հենց այս ամենին պետք է պատրաստ լինի վաղվա մեր ճակատագիրը տնօրինող ներկա երիտասարդությունը:

Սվետլանա Հակոբյան

բանաստեղծ, նկարիչ


http://www.magaghat.am

споделяне във facebook

You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.

Leave a Reply

Powered by WordPress | Designed by: All Premium Themes Online. | Thanks to Top Bank Free Premium WordPress Themes, wordpress themes 2012 and
©Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը www.norkhosq.net-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական արտատպումը, տարածումը, կամ հեռուստառադիոընթերցումն առանց www.norkhosq.net-ին հղման արգելվում է:Կայքում արտահայտված կարծիքները պարտադիր չէ, որ համընկնեն կայքի խմբագրության տեսակետի հետ: Կայքը պատասխանատվություն է կրում միայն «Նոր խոսք» ի ստորագրությամբ նութերի, կարծիքների եւ դիրքորոշումների համար: All Rights Reserved, www.norkhosq.net, info@norkhosq.net