Հրատարակուած Են Նափոլէոնի Ղարաբաղցի Թիկնապահ Ռուստամի Յուշերը

Քաթրին Քարփենթըրի կողմէ առաջին անգամ ըլլալով անգլերէնի թարգմանուած եւ Արա Ղազարեանի խմբագրութեամբ ու ներածականով՝ «Ռուստամի յուշերը. Նափոլէոնի մեմլուք կայսերական թիկնապահը» գիրքը (The Memoirs of Roustam: Napoleon’s Mamlik Imperial Bodyguard) որոշ գաղափար կու տայ Օնորէ տը Պալզաքի‚ Լէօ Թոլսթոյի եւ Ֆիոտոր Տոսթոյեւսքիի կողմէ իբրեւ տիպար օգտագործուած եւ բազմաթիւ գեղանկարիչներու կողմէ նկարուած Ռուստամի հետաքրքրական եւ բարդ կեանքին մասին։ Ռուստամ (1781-1845) փոքր տարիքին Կովկասի շրջանէն առեւանգուած եւ բազմաթիւ անգամներ իբրեւ գերի ծախուած է։ Ան իբրեւ մեմլուք մարզուած է Եգիպտոսի մէջ‚ ապա շուրջ 15 տարիներ դարձած Նափոլէոնի թիկնապահն ու վստահելի անձը։ Այս մասին կը հաղորդէ Mirrorspectator.com-ը։

Ղազարեան վերջերս կատարուած հարցազրոյցի մը մէջ յայտարարեց. «Մեր պատմութեան պատճառով՝ հայերը ամբողջ աշխարհի վրայ տարածուած են։ Ունէինք մարդիկ‚ որոնք տարբեր համայնքներու եւ երկիրներու կը ծառայէին բարձրագոյն մակարդակի վրայ՝ ինչպէս կայսրեր‚ զօրավարներ եւ նախարարներ։ Այդ իրողութիւնը ի մտի ունենալով՝ Ռուստամը մեր հանդիպած ամէնէն արտասովոր տիպարներէն մէկն է։ Հիմնականին մէջ ան սկզբնական շրջանին պարզապէս ստրուկ երախայ մըն էր։ Սակայն առանց կրթութիւն եւ ընկերային կարգավիճակ կամ դիրք ունենալուն՝ դարձաւ Ֆրանսայի կայսր Նափոլէոնի վստահելի անձը։ Ձեւով մը ան ունեցաւ դիրք մը‚ ուր շատեր զինք լուրջի առին»։ Ղազարեան աւելցուց‚ որ գոյութիւն ունին կարգ մը փաստեր‚ թէ ան օգնած է Մոսկուայի եւ Վենետիկի մէջ գտնուող իր հայ հայրենակիցներուն՝ դրական կերպով ազդելով Նափոլէոնի որոշումներուն‚ որոնք կը վերաբերէին Սուրբ Ղազարի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ եւ Մխիթարեան վանքին։

Վերջերս Ղազարեան ընկերային ցանցի վրայ հանդիպած է Ռուստամի մասին բազմաթիւ սխալ տեղեկութեանց‚ ըստ որոնց ան վրացի էր եւ մինչեւ իսկ ազրպէյճանցի՝ հակառակ անոր‚ որ Ռուստամ իր յուշերուն մէջ յստակօրէն կը նշէ, թէ ղարաբաղցի հայ է։

1814-ին երբ Նափոլէոն հրաժարեցաւ գահէն՝ Ռուստամ մերժեց անոր հետ աքսորի մեկնիլ Ալպա՝ զգուշանալով դաւերու մեղսակից նկատուելէ եւ իր ընտանիքէն չբաժնուելու համար։ Կարճ ժամանակ բանտ մնալէ ետք‚ Ռուստամ տասնամեակ մը ապրեցաւ Փարիզի մէջ‚ ապա փոխադրուեցաւ Տուրտան‚ ուր Լուի Ֆիլիփ թագաւորին կողմէ նշանակուեցաւ թղթատարական տեսուչի պաշտօնին եւ յաջորդող երկու տասնամեակներու ընթացքին ունեցաւ խաղաղ կեանք մը։

Ֆրանսացիները Ռուստամի մասին տարբեր կարծիքներ ունին։ Անոր ժամանակակիցները կը զմայլէին անոր վրայ։ Այլ իրողութեանց կողքին ան Ֆրանսայի մէջ միակ մեմլուքն էր‚ որուն արտօնուած էր իր աւանդական տարազը կրել եւ այդ պատճառով ալ աչքի կը զարնէր։

Ֆրանսացի ակադեմական Ֆրետերիք Մասոն Ռուստամի յուշերուն ֆրանսերէն գիրքին նախաբանին մէջ գրեց‚ որ Ռուստամ «կոպիտ տգէտ մըն էր… ամբողջովին անկարող երախտագիտութիւն կամ նուիրում ցուցաբերելու» եւ կարգ մը պարագաներու «սուտի կը դիմէ»։ Սակայն կ’եզրակացնէ‚ որ անոր յուշերը արժէքաւոր են անոնց պարունակած տեղեկութեանց ու հետաքրքրութեան պատճառով։ «Նշմարած եմ, որ Ռուսթամ հազուադէպօրէն կը հեռանայ ճշմարտութենէ»‚ կը գրէր ան։

Ղազարեան իր ներածականին մէջ կը նշէ‚ որ Ռուստամի յուշերը Նափոլէոնի կեանքին մասին կարգ մը երեւոյթներ կը ներկայացնեն։ Ան բազմաթիւ տարիներ Ֆրանսայի կայսրին ֆիզիքապէս ամէնէն մօտը եղած է եւ ծանօթ վերջինիս անձնական ու հասարակական կեանքին‚ ներառեալ գլխաւոր ճակատամարտերուն եւ արշաւներուն։

Ռուստամի Յուշերը առաջին անգամ հրատարակուած են ֆրանսերէնով 1888-ին‚ անոր մահէն ետք։ 1935-ին լոյս տեսած է յուշերուն իտալերէն թարգմանութիւնը‚ իսկ ռուսերէն‚ հայերէն եւ վրացերէն տարբերակները լոյս տեսած են վերջին երկու տասնամեակներու ընթացքին։

Վերջերս ֆրանսահայ զինուորական վեթերաններ Ռուստամի գերեզմանին մօտ արարողութիւններ կը կատարեն՝ ընդհանրապէս Դեկտեմբերին, անոր մահուան տարելիցին մօտ թուականի մը, մասնակցութեամբ Ֆրանսայի մէջ Հայաստանի դեսպանին‚ Տուրտանի քաղաքապետին եւ այլ երեւելիներու‚ ինչ որ այս առեղծուածային տիպարին նկատմամբ վերանորոգ հետաքրքրութեան ցուցանիշ է։ 2007-ին անոր գերեզմանին ու տան վրայ նոր ցուցանակ մը զետեղուեցաւ։

www.ragmamoul.net

 

 

социални мрежи

You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.

Leave a Reply

Powered by WordPress | Designed by: All Premium Themes Online. | Thanks to Top Bank Free Premium WordPress Themes, wordpress themes 2012 and
©Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են: Մեջբերումներ անելիս հղումը www.norkhosq.net-ին պարտադիր է: Կայքի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական արտատպումը, տարածումը, կամ հեռուստառադիոընթերցումն առանց www.norkhosq.net-ին հղման արգելվում է:Կայքում արտահայտված կարծիքները պարտադիր չէ, որ համընկնեն կայքի խմբագրության տեսակետի հետ: Կայքը պատասխանատվություն է կրում միայն «Նոր խոսք» ի ստորագրությամբ նութերի, կարծիքների եւ դիրքորոշումների համար: All Rights Reserved, www.norkhosq.net, info@norkhosq.net